Retrospective

For English see below

ԲԵՂՄՆԱՎՈՐ ԿԻՆՈՎԱՎԵՐԱԳՐՈՒՀԻՆ.
ԵԿԱՏԵՐԻՆԱ ՎԵՐՄԻՇԵՎԱ

Շատերս ենք հիշում ինքնատիպ ֆիլմեր ստեղծած վաղամեռիկ կինոբեմադրիչ Մարիա Սահակյանին, բայց քչերը գիտեն, որ նա առաջին կինոբեմադրիչը չէր իրենց տոհմում։ Մարիայի տատիկի՝ բանաստեղծուհի և գիտնական Սեդա Վերմիշևայի զարմուհին էր Եկատերինա Իվանովնա Վերմիշևան, խորհրդային ժամանակին փաստագրական կինոյի աչքի ընկնող անուններից մեկը։ Սերգեյ Էյզենշտեյնի, Միխայիլ Ռոմմի և Սերգեյ Յուտկևիչի պես մեծանուն բեմադրիչների ուսանողուհին եղել է 85-ից ավելի վավերագրությունների հեղինակ, որի համար, ժամանակակիցների վկայությամբ, կինովավերագրողի մասնագիտությունը ոչ միայն սիրված աշխատանք էր, այլև մեծ կիրք:
Նա զտարյուն հայուհի էր (հայրը՝ Իվան Վերմիշև, մայրը՝ Էլեոնորա Ակոպովա (Հակոբյան)։ Երկու պապերն էլ հայտնի անուններ են եղել Բաքվի հանրային և գործարար շրջանակներում. Խրիստոֆոր Վերմիշևը 1805-ին եղել է Թիֆլիսի քաղաքագլուխը։ Եկատերինան ծնվել է 1925-ին, Ցինանդալիում (Վրաստան)։ 1933 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Լենինգրադ: 1942 թվականին Եկատերինա Վերմիշևան մեկնել է Ալմա-Աթա, ընդունվել այնտեղ տարհանված ՎԳԻԿ-ի ռեժիսորական բաժնում, որը գերազանցությամբ ավարտել է 1952 թվականին: Նույն թվականից աշխատանքի է անցել Լենինգրադի վավերագրական ֆիլմերի ստուդիայում, մոնտաժել մոտ 200 կինոժուռնալ։ 1953-ին նկարահանել է իր առաջին՝ «Դպրոցն անտառում» ֆիլմը։ Նրա «Արջի կրկեսը» կինոնկարը 1955-ին Վենետիկի Մանկապատանեկան ֆիլմերի XIII միջազգային կինոփառատոնում արժանացել է 2 -րդ մրցանակի: Վերմիշևան ֆիլմեր է նկարել դպրոցականների, շինարարների, ձկնորսների, մարզիկների մասին, նրա ուշադրության կենտրոնում միշտ եղել է մարդու ճակատագիրը՝ միահյուսված երկրի կյանքին: Լրագրողների հետ զրույցում Եկատերինա Վերմիշևան հաճախ նշել է, որ իր աշխատանքի ընթացքում իր հերոսները՝ ոչ հորինովի, իրական մարդիկ, իրեն հարազատ են դարձել, նա միշտ փորձել է ոչ միայն պատմել նրանց մասին էկրանից, այլև զգացել է անմիջական հետաքրքրություն նրանց ճակատագրերի նկատմամբ:
Վերմիշևան արտահայտվել է նաև քաղաքական կինոյում՝ շրջելով տարբեր մայրցամաքների տասնյակ երկրներում և էկրանին արտահայտելով իր ցավը մասնավորապես Հնդկաչինի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի ժողովուրդների տառապանքների ու համակրանքը՝ նրանց ազատագրական պայքարի հանդեպ։ Այդպես ծնվել են նրա ֆիլմերը Վիետնամի («Նրա անունը Հո Շի Մին էր», «Ասք առաջին գարնան մասին», «Պատերազմն ավարտվեց, ճակատամարտը շարունակվում է», «Վիետնամական նաբաթ», «Ռեպորտաժ Վիետնամի սահմանից»), Կամբոջայի («Կամբոջա. ժողովուրդը, որն ուզում էր սպանել»), Հարավային Աֆրիկայի («Այստեղ խոտն էլ կարմիր կծնվի»), Լատինական Ամերիկայի («Ռեպորտաժ Կարիբյան միջօրեականից») մասին: Մոլորակի տարբեր ցավոտ խնդիրներին են վերաբերում նաև նրա «Ով փոթորիկ սերմանի…», «Հանգիստ ամերիկացիներ», «Պենտագոն», «Ուր են տանում դավադրության թելերը …» շարժանկարները, «Ամո՛թ ԱՄՆ-ի ռասիստներին»,«Նեոֆաշիզմ», «Դավադրություն Խորհուրդների երկրի հանդեպ», «Բրեժնևի այցը Ֆրանսիա», «ԱՄՆ նախագահը ԽՍՀՄ-ում» և այլ ֆիլմեր ու կինոժուռնալներ: Ավելորդ է ասել, որ դրանք նկարահանվել են ժամանակին տիրող գաղափարախոսությամբ։ Այս ամենով հանդերձ՝ Վերմիշևան չի եղել կուսակցական։ Վերմիշևան 1969–1971 թթ. եղել է Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների վավերագրողների բաժնի գեղարվեստական ​​ղեկավարը, դասավանդել ՎԳԻԿ-ում, որտեղ նրա ուսանողն է եղել ռեժիսոր Վլադիմիր Էյսները։
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, մի շարք մեդալների, այդ թվում՝ Վիետնամի Ժeողովուրդների բարեկամության շքանշանով պարգևատրված Եկատերինա Վերմիշևան վախճանվեց 1998 թվականին, Մոսկվայում։ Նա ամուսնացած է եղել խաղարկային և փաստագրական կինոյի օպերատոր Անատոլի Պոգորելովի (1905–1991) հետ։ Նրա սերունդները ժառանգել են ոչ միայն հետաքրքրությունը կինոյի հանդեպ, այլև ազգանունը։ Դուստրը՝ Մարինա Վերմիշևան (1953–2015) նույնպես կինովավերագրող էր, իսկ վերջինիս որդի Դմիտրի Վերմիշևն աշխատում է հեռուստատեսությունում։
Ըստ Վադիմ Լեոնտևի՝ «Անկախ եղանակից և քաղաքական «հնարանքներից»՝ Եկատերինա Իվանովնան առաջին հերթին Կին էր, Նրբագեղ մագնիսականություն, Վարպետ և, իհարկե, Գործողության լայնություն: Նա ձեզ հետ երկու րոպե էլ չխոսելով՝ ընդմիշտ հետք էր թողնում ձեր սրտամկանի պատերին»…
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
Նկարում. Եկատերինա Վերմիշևան Անգոլայում։

 

THE PROLIFIC DOCUMENTARY CREATOR
EKATERINA VERMISHEVA

Many of us remember the late film director Maria Sahakyan, who created unique films, but few know that she was not the first film director in her family. Maria’s grandmother, the poet-scientist Seda Vermisheva, was the aunt of Ekaterina Ivanovna Vermisheva, one of the most prominent names in documentary filmmaking in Soviet times. The student of great directors like Sergei Eisenstein, Mikhail Romm, and Sergei Yutkevich, Ekaterina has authored more than 85 documentaries. According to contemporaries, the filmmaker’s profession was a favorite occupation for her and a great passion.

Ekaterina was born in 1925 in Tsinandali, Georgia, to a pure Armenian family of Ivan Vermishev and Eleonora Akopova (Hakobyan). Her grandfathers were prominent people in Baku’s public and business circles. Khristophor Vermishev was the mayor of Tbilisi in 1805.

The family moved to Leningrad in 1933. In 1942, Ekaterina Vermisheva left for Alma-Ata, where she was admitted to the directing department of the evacuated VGIK, graduating from it with honors in 1952. From the same year, she worked at the Leningrad Documentary Film Studio, editing about 200 newsreels. She made her first film, “School in the Forest”, in 1953. Her “Bear Circus” won second prize at the XIII Venice International Film Festival for Children and Youth in 1955. Vermisheva made films about schoolchildren, construction workers, fishermen, and athletes. Her focus has always been on human destiny, intertwined with the life of the country. Speaking to reporters, Ekaterina Vermisheva often mentioned that her characters, not fictional, real people, became close to her during her work. She always tried to tell about them on the screen, guided by a direct interest in their destinies.

Vermisheva has also appeared in political cinema. She toured dozens of countries on different continents, expressing on the screen her pain for the suffering of the peoples of Indochina, Africa, Latin America, paired with her sympathy for their liberation struggle. These are how her films about Vietnam (“His name was Ho Chi Minh”, “A Tale of the first spring”, “The War is over, the battle continues”, “Vietnamese tocsin”, “Reports from the Vietnamese border”), Cambodia (“Cambodia: the people, who wanted to kill”), South Africa (“The Grass is born here red”), and Latin America (“Report from the Caribbean meridian”) were born. Her films “Who sows a storm …”, “Peaceful Americans”, “Pentagon”, “Where the conspiracy threads lead …”, “Shame on the racists of the USA”, “Neo-Fascism”, “Conspiracy against the land of Soviets”, “Brezhnev’s visit to France”, “US President in the USSR”, and other films and newsreels refer to various painful issues of the planet. Needless to say, she shot them with the ideology of the time. Despite all this, Vermisheva was not a party member. During 1969–1971, Vermisheva was the Artistic Director of the Documentary film department that offered High courses for scriptwriters and film directors and taught at VGIK, where her student was Director Vladimir Eisner. 

Honored Art Worker of the USSR, People’s Artist of the USSR, decorated with several medals, including the Order of Friendship of the Peoples of Vietnam, Ekaterina Vermisheva died in 1998 in Moscow. She was married to feature-documentary filmmaker Anatoly Pogorelov (1905–1991). Her descendants inherited not only the interest in cinema but also the surname. Her daughter Marina Vermisheva (1953-2015) was also a filmmaker, whose son Dmitry Vermishev works in television.

According to Vadim Leont, “Regardless of the weather and political “tricks”, Ekaterina Ivanovna was first and foremost a Woman with Elegant Magnetism, a Master and, of course, a Width of Action. By talking to you for less than two minutes, she was leaving a mark on the walls of your heart muscle forever”…

ARTSVI BAKHCHINYAN

In the picture, Ekaterina Vermisheva in Angola.